วรรณะสืบพันธุ์

ทำหน้าที่วางไข่เพื่อเพิ่มประชากรในรัง ประกอบด้วยปลวกที่มีรูปร่างลักษณะต่างกันไป ตามช่วงระยะเวลาของการดำเนินชีวิต เช่น

 

แมลงเม่า  ปลวกตัวเต็มวัยในวรรณะสืบพันธุ์ที่มีปีก มีทั้งเพศผู้และเพศเมีย ทำหน้าที่ขยายพันธุ์ เมื่อดินฟ้าอากาศเหมาะสม แมลงเม่าจะบินออกจากรัง จับคู่ ผสมพันธุ์  และเริ่มสร้างรังใหม่ จึงถือได้ว่าวงจรชีวิตของปลวกใต้ดินนั้นมีจุดเริ่มต้นมาจากแมลงเม่า

นางพญาและราชา  เป็นแมลงเม่าที่ผสมพันธุ์กันแล้วมีการสลัดปีก มักสร้างรังอยู่ในดินหรือในไม้ เมื่อผสมพันธุ์แล้ว นางพญาปลวกจะมีส่วนท้องที่ขยายใหญ่ขึ้นเพื่อใช้เป็นอวัยวะที่ใช้เป็นที่เก็บไข่ ซึ่งมีอยู่มากมายนับล้านฟองเพื่อรอจังหวะที่จะวางไข่ต่อไป

วรรณะสืบพันธุ์รอง  ได้แก่ ปลวกที่พบในรังที่นางพญาหรือราชามีประสิทธิภาพในการผลิตไข่ลดลง อายุขัยของปลวกวรรณะนี้จะสั้นกว่านางพญาหรือราชา และมีประสิทธิภาพในการวางไข่ต่ำกว่าอีกด้วย

กลับมาสู่คำถามที่ว่า หากเราสามารถฆ่าราชินีปลวกได้ ก็ถือว่าประสบความสำเร็จในการกำจัดปลวกแล้วใช่หรือไม่? อันที่จริงแล้ว ความเชื่อนี้ไม่เป็นความจริงเลย รังปลวกหนึ่งรังนั้นไม่ได้ปกครองโดยนางพญาตัวเดียว แต่ยังมีอีกหลายตัวและมีปลวกที่ทำหน้าที่เป็นนางพญาสำรองอยู่ 1% จากประชากรทั้งหมด เมื่อราชินีปลวกตัวเดิมหายหรือตายลง ปลวกที่เป็นราชาก็จะสร้างฟีโรโมนเพื่อใช้ในการพัฒนาปลวกตัวแทนขึ้นมารับตำแหน่งนางพญาเป็นการทดแทน รังปลวกแต่ละรังจึงสามารถมีราชินีตัวใหม่ได้เสมอ ดังนั้น หากต้องการกำจัดปลวกให้สิ้นซากจริง ๆ จึงควรฆ่าปลวกให้ตายยกรัง ซึ่งก็สามารถใช้ทั้งระบบการกำจัดปลวกด้วยระบบเจาะพื้นเพื่ออัดฉีดน้ำยา หรือการกำจัดปลวกด้วยระบบเหยื่อ ซึ่งก็จะมีข้อดีและข้อเสียที่แตกต่างกันออกไป และขึ้นอยู่กับปัจจัยหลาย ๆ ประการ เช่น ชนิดของปลวก สภาพแวดล้อม ระดับความรุนแรง ระดับการระบาด เป็นต้น ดังนั้น หากพบปลวกหรือสัญญาณที่บ่งบอกว่าจะมีปลวกอาศัยอยู่ภายในบ้านของท่าน ควรรีบติดต่อผู้เชี่ยวชาญด้านการกำจัดปลวกโดยทันที ไม่ควรละเลยอย่างเด็ดขาด เพราะยิ่งปล่อยไว้นาน ปัญหาก็จะยิ่งลุกลามและแก้ไขได้ยากขึ้น

ปลวก ปลวก ปลวกขึ้นบ้าน … หลายคนที่กำลังเจอปัญหาปลวกขึ้นบ้าน ก็คงจะรู้สึกปวดหัวไม่น้อย เพราะเจ้าแมลงตัวเล็ก ๆ นี้มักสร้างความหงุดหงิดรำคาญใจให้กับเจ้าของบ้านอยู่เสมอ วันนี้เราไปทำความรู้จักกับปลวกกันดีกว่าว่าแท้จริงแล้วมันเป็นแมลงที่มีนิสัยอย่างไร มีวงจรชีวิตอย่างไร เพื่อที่จะได้เข้าใจและรับมือกับมันได้ดีขึ้น

ปลวกคือแมลงที่ชอบอาศัยอยู่ในพื้นที่ชื้นและมืด ปลวกมักอาศัยอยู่ในบ้านคน แท้ที่จริงจะว่าไปปลวกอาศัยอยู่ทุกที่ที่มีความชื้นมืดและมีอาหาร ซึ่งอาหารของปลวกก็คือไม้ เพราะในเนื้อไม้มีองค์ประกอบของสารเซลลูโลส (Cellulose) ดังนั้นส่วนไหนที่มีสารเซลลูโลส ปลวกสามารถกินได้หมด ไม่ว่าจะเป็นบ้านที่สร้างจากไม้ กล่อง หรือลังกระดาษและบริเวณบ้านที่ปลวกชอบไปอาศัยอยู่ส่วนใหญ่จะเป็นห้องน้ำ ห้องครัวและห้องใต้บันได ซึ่งหากเราไม่กำจัดปลวกให้หมดไป รับรองว่าปลวกจะเข้าทำความเสียหายแก่บ้านเราอย่างแน่นอน

1. วรรณะกรรมกร (Worker)

เป็นปลวกตัวอ่อนและตัวเต็มวัยที่เป็นหมัน มีจำนวนมาก เป็นปลวกที่มีขนาดตัวเล็ก สีขาวนวล ไม่มีปีก เป็นหมัน มีผนัง ลำตัวบางสีอ่อน ไม่มีตา ใช้หนวดเป็นอวัยวะรับความรู้สึก พบจำนวนมากที่สุดภายในรัง และเป็นวรรณะเดียวที่กัดกินเนื้อไม้ และก่อให้เกิดความเสียหายแก่ไม้ มีหน้าที่เกือบทุกอย่างภายในรัง ตั้งแต่หาอาหาร เก็บสะสม ป้อนอาหารให้ปลวกราชินี ปลวกราชา ปลวกทหาร และตัวอ่อนที่เกิดใหม่ ที่ไม่สามารถหาอาหารกินเองได้ นอกจากนี้ปลวกงานยังสร้างและซ่อมแซมรัง ทำความสะอาดรัง และดูแลไข่

 

2. วรรณะทหาร (Soldier)

เป็นปลวกที่มีหัวขนาดใหญ่ สีเข้ม มีโครงสร้างผนังลำตัวที่แข็งแรงกว่าในวรรณะอื่น มีกรามขนาด ใหญ่ซึ่งดัดแปลงไปเป็นอวัยวะคล้ายคีมที่มีปลายแหลมคมสำหรับใช้ในการต่อสู้กับศัตรูที่มารบกวนสมาชิก ภายในรัง ไม่มีปีก ไม่มีตา ไม่มีเพศ

 

3. วรรณะสืบพันธุ์ (Reproductive)

เป็นวรรณะที่ปลวกมีรูปร่างต่างกันไป ตามช่วงเวลาในการดำเนินชีวิต ได้แก่

– แมลงเม่า (Alate or winged reproductive male or female) เป็นวรรณะสืบพันธุ์ที่มีปีก ซึ่งมีปีก 2 คู่ ปีกมีขนาดยาวเป็น 2 เท่าของลำตัว สีของลำตัวจะเป็นสีน้ำตาลอมเหลืองไปจนถึงสีดำ เมื่อมีสภาพอากาศที่เหมาะสมโดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนแมลงเม่าจะบินออกจากรังเพื่อจับคู่ผสมพันธุ์ เมื่อผสมพันธุ์เสร็จแมลงเม่าจะสลัดปีกทิ้งและเดินตามกันเพื่อหาช่องว่างหรือรอยแตกภายในดินเพื่อวางไข่และสร้างรังใหม่ต่อไป

– ปลวกราชินี (Queen) และปลวกราชา (King) เป็นแมลงเม่าที่ผสมพันธุ์กันแล้วสลัดปีก และสร้างรังอยู่ในดิน หรือในไม้ เมื่อผสมพันธุ์ครั้งแรกแล้ว ส่วนท้องของปลวกราชินีจะขยายใหญ่ เพื่อให้รังไข่สามารถผลิตไข่ได้มากขึ้น จึงทำให้ปลวกราชินีมีขนาดใหญ่มากที่สุดในรังและมีอายุยืนยาว 25 – 50 ปี และทำให้ปลวกราชินีเคลื่อนไหวได้ลดลง จึงต้องมีปลวกงานคอยดูแล ส่วนใหญ่ใน 1 รัง จะมีปลวกราชินี 1 ตัวหรือมีปลวกราชินีได้มากกว่า 1 ตัว แล้วแต่ชนิดของปลวก แต่มีปลวกราชาตัวเดียว ในขณะที่ปลวกราชาหลังจากผสมพันธุ์แล้วมีขนาดลำตัวเพิ่มขึ้นเล็กน้อย ทั้งนี้ปลวกราชา 1 ตัวสามารถผสมพันธุ์ได้หลายครั้ง      

– วรรณะสืบพันธุ์รอง (Supplementary Queen and King) เป็นปลวกที่ทำหน้าที่ผสมพันธุ์และออกไข่ เพิ่มจำนวน ประชากร ในกรณีที่ปลวกราชาหรือปลวกราชินีของรังถูกทำลายไป แต่มีประสิทธิภาพในการผลิตไข่ต่ำและมีอายุขัยสั้นกว่าเมื่อเทียบกับปลวกราชินีหรือปลวกราชา

ปลวก ใต้ดิน (Subterranean termites) พวกนี้จะอาศัยอยู่ในดินเกือบตลอดอายุของมันแม้ว่าจะออกจากผิวดินไปแล้ว ก็ยังมีการติดต่อกับพื้นดินอยู่ โดยการทำอุโมงค์ทางเดินด้วยดินไปสู่แหล่งอาหารต่าง ๆ ที่อยู่เหนือดิน นอกจากนี้อุโมงค์ทางเดินยังเป็นเครื่องป้องกันอันตรายจากศัตรู เช่น มด

ปลวก ที่อยู่ตามจอมปลวก (Mound-building termites)เป็นปลวกที่สร้างรังหรืออาณาจักรขนาดใหญ่ อยู่บนพื้นดินโดยใช้เม็ดดินเล็ก ๆ สร้างขึ้นเป็นเนินสูงใหญ่ที่เรียกว่า จอมปลวก จะพบเห็นทั่วไปทุกภาคของประเทศไทย และประเทศอื่นๆ ในทวีปเอเซีย อาฟริกา และออสเตรเลีย

ปลวก ที่อยู่ตามรังขนาดเล็ก (Carton-nest-building termites) รังของ ปลวก ชนิดนี้ เกิดจากมูลของ ปลวก ผสมกับเศษไม้เล็กๆ และสร้างเป็นรังที่มีรูปร่างและขนาดแตกต่างกันไป อาจจะอยู่ในดิน บนพื้นดินหรือเหนือพื้นดิน เช่น ตามต้นไม้ เสาไฟ หรืออาคารบ้านเรือน

ปลวก ไม้แห้ง (Dry-wood termites) เป็นพวกที่มีอาณาจักรหรือรังเล็กกว่า ปลวก ใต้ดิน อาศัยอยู่ในเนื้อไม้ และจะไม่ลงไปในดิน ปลวก ชนิดนี้ต้องการความชื้นในไม้แต่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น และเป็นพวกที่ทำความเสียหายร้ายแรงต่ออาคารบ้านเรือนและเครื่องเฟอร์นิเจอร์อื่นๆ

ปลวก ไม้ชื้น (Damp-wood termites) อาศัยอยู่ในเนื้อไม้ที่มีความชื้นสูง เช่น เปลือกไม้ ไม้ซุง หรือไม้ที่ผุแล้ว ห้องที่มีความชื้นและความเย็น นับว่า เป็นสถานที่เหมาะสม สำหรับ ปลวก ประเภทนี้อาศัยอยู่ ตามปกติแล้ว เป็น ปลวก ที่ไม่มีอันตรายต่ออาคารบ้านเรือนมากนัก

 

ปลวก ใต้ดิน (Subterranean termites) พวกนี้จะอาศัยอยู่ในดินเกือบตลอดอายุของมันแม้ว่าจะออกจากผิวดินไปแล้ว ก็ยังมีการติดต่อกับพื้นดินอยู่ โดยการทำอุโมงค์ทางเดินด้วยดินไปสู่แหล่งอาหารต่าง ๆ ที่อยู่เหนือดิน นอกจากนี้อุโมงค์ทางเดินยังเป็นเครื่องป้องกันอันตรายจากศัตรู เช่น มด

ปลวก ที่อยู่ตามจอมปลวก (Mound-building termites)เป็นปลวกที่สร้างรังหรืออาณาจักรขนาดใหญ่ อยู่บนพื้นดินโดยใช้เม็ดดินเล็ก ๆ สร้างขึ้นเป็นเนินสูงใหญ่ที่เรียกว่า จอมปลวก จะพบเห็นทั่วไปทุกภาคของประเทศไทย และประเทศอื่นๆ ในทวีปเอเซีย อาฟริกา และออสเตรเลีย

ปลวก ที่อยู่ตามรังขนาดเล็ก (Carton-nest-building termites) รังของ ปลวก ชนิดนี้ เกิดจากมูลของ ปลวก ผสมกับเศษไม้เล็กๆ และสร้างเป็นรังที่มีรูปร่างและขนาดแตกต่างกันไป อาจจะอยู่ในดิน บนพื้นดินหรือเหนือพื้นดิน เช่น ตามต้นไม้ เสาไฟ หรืออาคารบ้านเรือน

ปลวก ไม้แห้ง (Dry-wood termites) เป็นพวกที่มีอาณาจักรหรือรังเล็กกว่า ปลวก ใต้ดิน อาศัยอยู่ในเนื้อไม้ และจะไม่ลงไปในดิน ปลวก ชนิดนี้ต้องการความชื้นในไม้แต่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น และเป็นพวกที่ทำความเสียหายร้ายแรงต่ออาคารบ้านเรือนและเครื่องเฟอร์นิเจอร์อื่นๆ

ปลวก ไม้ชื้น (Damp-wood termites) อาศัยอยู่ในเนื้อไม้ที่มีความชื้นสูง เช่น เปลือกไม้ ไม้ซุง หรือไม้ที่ผุแล้ว ห้องที่มีความชื้นและความเย็น นับว่า เป็นสถานที่เหมาะสม สำหรับ ปลวก ประเภทนี้อาศัยอยู่ ตามปกติแล้ว เป็น ปลวก ที่ไม่มีอันตรายต่ออาคารบ้านเรือนมากนัก

 

1. วรรณะกรรมกร (Worker)

เป็นปลวกตัวอ่อนและตัวเต็มวัยที่เป็นหมัน มีจำนวนมาก เป็นปลวกที่มีขนาดตัวเล็ก สีขาวนวล ไม่มีปีก เป็นหมัน มีผนัง ลำตัวบางสีอ่อน ไม่มีตา ใช้หนวดเป็นอวัยวะรับความรู้สึก พบจำนวนมากที่สุดภายในรัง และเป็นวรรณะเดียวที่กัดกินเนื้อไม้ และก่อให้เกิดความเสียหายแก่ไม้ มีหน้าที่เกือบทุกอย่างภายในรัง ตั้งแต่หาอาหาร เก็บสะสม ป้อนอาหารให้ปลวกราชินี ปลวกราชา ปลวกทหาร และตัวอ่อนที่เกิดใหม่ ที่ไม่สามารถหาอาหารกินเองได้ นอกจากนี้ปลวกงานยังสร้างและซ่อมแซมรัง ทำความสะอาดรัง และดูแลไข่

 

2. วรรณะทหาร (Soldier)

เป็นปลวกที่มีหัวขนาดใหญ่ สีเข้ม มีโครงสร้างผนังลำตัวที่แข็งแรงกว่าในวรรณะอื่น มีกรามขนาด ใหญ่ซึ่งดัดแปลงไปเป็นอวัยวะคล้ายคีมที่มีปลายแหลมคมสำหรับใช้ในการต่อสู้กับศัตรูที่มารบกวนสมาชิก ภายในรัง ไม่มีปีก ไม่มีตา ไม่มีเพศ

 

3. วรรณะสืบพันธุ์ (Reproductive)

เป็นวรรณะที่ปลวกมีรูปร่างต่างกันไป ตามช่วงเวลาในการดำเนินชีวิต ได้แก่

– แมลงเม่า (Alate or winged reproductive male or female) เป็นวรรณะสืบพันธุ์ที่มีปีก ซึ่งมีปีก 2 คู่ ปีกมีขนาดยาวเป็น 2 เท่าของลำตัว สีของลำตัวจะเป็นสีน้ำตาลอมเหลืองไปจนถึงสีดำ เมื่อมีสภาพอากาศที่เหมาะสมโดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนแมลงเม่าจะบินออกจากรังเพื่อจับคู่ผสมพันธุ์ เมื่อผสมพันธุ์เสร็จแมลงเม่าจะสลัดปีกทิ้งและเดินตามกันเพื่อหาช่องว่างหรือรอยแตกภายในดินเพื่อวางไข่และสร้างรังใหม่ต่อไป

– ปลวกราชินี (Queen) และปลวกราชา (King) เป็นแมลงเม่าที่ผสมพันธุ์กันแล้วสลัดปีก และสร้างรังอยู่ในดิน หรือในไม้ เมื่อผสมพันธุ์ครั้งแรกแล้ว ส่วนท้องของปลวกราชินีจะขยายใหญ่ เพื่อให้รังไข่สามารถผลิตไข่ได้มากขึ้น จึงทำให้ปลวกราชินีมีขนาดใหญ่มากที่สุดในรังและมีอายุยืนยาว 25 – 50 ปี และทำให้ปลวกราชินีเคลื่อนไหวได้ลดลง จึงต้องมีปลวกงานคอยดูแล ส่วนใหญ่ใน 1 รัง จะมีปลวกราชินี 1 ตัวหรือมีปลวกราชินีได้มากกว่า 1 ตัว แล้วแต่ชนิดของปลวก แต่มีปลวกราชาตัวเดียว ในขณะที่ปลวกราชาหลังจากผสมพันธุ์แล้วมีขนาดลำตัวเพิ่มขึ้นเล็กน้อย ทั้งนี้ปลวกราชา 1 ตัวสามารถผสมพันธุ์ได้หลายครั้ง      

– วรรณะสืบพันธุ์รอง (Supplementary Queen and King) เป็นปลวกที่ทำหน้าที่ผสมพันธุ์และออกไข่ เพิ่มจำนวน ประชากร ในกรณีที่ปลวกราชาหรือปลวกราชินีของรังถูกทำลายไป แต่มีประสิทธิภาพในการผลิตไข่ต่ำและมีอายุขัยสั้นกว่าเมื่อเทียบกับปลวกราชินีหรือปลวกราชา

ปลวก ปลวก ปลวกขึ้นบ้าน … หลายคนที่กำลังเจอปัญหาปลวกขึ้นบ้าน ก็คงจะรู้สึกปวดหัวไม่น้อย เพราะเจ้าแมลงตัวเล็ก ๆ นี้มักสร้างความหงุดหงิดรำคาญใจให้กับเจ้าของบ้านอยู่เสมอ วันนี้เราไปทำความรู้จักกับปลวกกันดีกว่าว่าแท้จริงแล้วมันเป็นแมลงที่มีนิสัยอย่างไร มีวงจรชีวิตอย่างไร เพื่อที่จะได้เข้าใจและรับมือกับมันได้ดีขึ้น

ปลวกคือแมลงที่ชอบอาศัยอยู่ในพื้นที่ชื้นและมืด ปลวกมักอาศัยอยู่ในบ้านคน แท้ที่จริงจะว่าไปปลวกอาศัยอยู่ทุกที่ที่มีความชื้นมืดและมีอาหาร ซึ่งอาหารของปลวกก็คือไม้ เพราะในเนื้อไม้มีองค์ประกอบของสารเซลลูโลส (Cellulose) ดังนั้นส่วนไหนที่มีสารเซลลูโลส ปลวกสามารถกินได้หมด ไม่ว่าจะเป็นบ้านที่สร้างจากไม้ กล่อง หรือลังกระดาษและบริเวณบ้านที่ปลวกชอบไปอาศัยอยู่ส่วนใหญ่จะเป็นห้องน้ำ ห้องครัวและห้องใต้บันได ซึ่งหากเราไม่กำจัดปลวกให้หมดไป รับรองว่าปลวกจะเข้าทำความเสียหายแก่บ้านเราอย่างแน่นอน

วรรณะสืบพันธุ์

ทำหน้าที่วางไข่เพื่อเพิ่มประชากรในรัง ประกอบด้วยปลวกที่มีรูปร่างลักษณะต่างกันไป ตามช่วงระยะเวลาของการดำเนินชีวิต เช่น

 

แมลงเม่า  ปลวกตัวเต็มวัยในวรรณะสืบพันธุ์ที่มีปีก มีทั้งเพศผู้และเพศเมีย ทำหน้าที่ขยายพันธุ์ เมื่อดินฟ้าอากาศเหมาะสม แมลงเม่าจะบินออกจากรัง จับคู่ ผสมพันธุ์  และเริ่มสร้างรังใหม่ จึงถือได้ว่าวงจรชีวิตของปลวกใต้ดินนั้นมีจุดเริ่มต้นมาจากแมลงเม่า

นางพญาและราชา  เป็นแมลงเม่าที่ผสมพันธุ์กันแล้วมีการสลัดปีก มักสร้างรังอยู่ในดินหรือในไม้ เมื่อผสมพันธุ์แล้ว นางพญาปลวกจะมีส่วนท้องที่ขยายใหญ่ขึ้นเพื่อใช้เป็นอวัยวะที่ใช้เป็นที่เก็บไข่ ซึ่งมีอยู่มากมายนับล้านฟองเพื่อรอจังหวะที่จะวางไข่ต่อไป

วรรณะสืบพันธุ์รอง  ได้แก่ ปลวกที่พบในรังที่นางพญาหรือราชามีประสิทธิภาพในการผลิตไข่ลดลง อายุขัยของปลวกวรรณะนี้จะสั้นกว่านางพญาหรือราชา และมีประสิทธิภาพในการวางไข่ต่ำกว่าอีกด้วย

กลับมาสู่คำถามที่ว่า หากเราสามารถฆ่าราชินีปลวกได้ ก็ถือว่าประสบความสำเร็จในการกำจัดปลวกแล้วใช่หรือไม่? อันที่จริงแล้ว ความเชื่อนี้ไม่เป็นความจริงเลย รังปลวกหนึ่งรังนั้นไม่ได้ปกครองโดยนางพญาตัวเดียว แต่ยังมีอีกหลายตัวและมีปลวกที่ทำหน้าที่เป็นนางพญาสำรองอยู่ 1% จากประชากรทั้งหมด เมื่อราชินีปลวกตัวเดิมหายหรือตายลง ปลวกที่เป็นราชาก็จะสร้างฟีโรโมนเพื่อใช้ในการพัฒนาปลวกตัวแทนขึ้นมารับตำแหน่งนางพญาเป็นการทดแทน รังปลวกแต่ละรังจึงสามารถมีราชินีตัวใหม่ได้เสมอ ดังนั้น หากต้องการกำจัดปลวกให้สิ้นซากจริง ๆ จึงควรฆ่าปลวกให้ตายยกรัง ซึ่งก็สามารถใช้ทั้งระบบการกำจัดปลวกด้วยระบบเจาะพื้นเพื่ออัดฉีดน้ำยา หรือการกำจัดปลวกด้วยระบบเหยื่อ ซึ่งก็จะมีข้อดีและข้อเสียที่แตกต่างกันออกไป และขึ้นอยู่กับปัจจัยหลาย ๆ ประการ เช่น ชนิดของปลวก สภาพแวดล้อม ระดับความรุนแรง ระดับการระบาด เป็นต้น ดังนั้น หากพบปลวกหรือสัญญาณที่บ่งบอกว่าจะมีปลวกอาศัยอยู่ภายในบ้านของท่าน ควรรีบติดต่อผู้เชี่ยวชาญด้านการกำจัดปลวกโดยทันที ไม่ควรละเลยอย่างเด็ดขาด เพราะยิ่งปล่อยไว้นาน ปัญหาก็จะยิ่งลุกลามและแก้ไขได้ยากขึ้น